De Staat van het Onderwijs 2026 brengt opnieuw zorgen aan het licht. Niet alleen over de resultaten van leerlingen, maar ook over hoe het bestuur zijn rol kan pakken. Een reflectie op wat de cijfers zeggen — en wat ze misschien níet zeggen.

Wat de inspectie zag

Van de 1.208 onderzochte scholen en afdelingen kreeg 16 procent een onvoldoende en 2 procent zelfs het oordeel ‘zeer zwak’. Wat dit jaar anders is: de inspectie ging bewust ook langs bij scholen waar geen zorgwekkende signalen over waren. Een echte doorsnede van het Nederlandse onderwijs dus, voor het eerst sinds 2017.

Voor de basisvaardigheden rekenen, taal en burgerschap is het beeld nog opvallender. Meer dan de helft van alle scholen krijgt daarvoor een zogeheten herstelopdracht. In het voortgezet onderwijs loopt dat op tot bijna drie kwart.

Niet alleen een probleem in de klas

Wat opvalt in het rapport, is dat de inspectie de oorzaak niet alleen in de klas zoekt. Inspecteur-generaal Alida Oppers schrijft in het voorwoord dat schoolleiders zelf helder aangeven wat nodig is: minder administratie en regeldruk, en meer tijd en ruimte voor onderwijskundig leiderschap. Haar conclusie is even helder: zij verdienen daarvoor de expliciete steun van besturen.

Opvallend is ook dat de inspectie niet alleen naar scholen kijkt. Uit bestuursonderzoek over de afgelopen vier schooljaren blijkt dat ongeveer een kwart tot een vijfde van de onderzochte besturen zelf het oordeel onvoldoende kreeg. De kwaliteitszorg — het cyclisch bewaken en verbeteren van de onderwijskwaliteit — is daarin het grootste struikelblok.

Dat is een interessante verschuiving. Het gesprek over onderwijskwaliteit gaat steeds vaker niet alleen over de klas, maar ook over de organisatie eromheen.

Wat besturen kunnen doen

De vraag die veel bestuurders zichzelf stellen: waar begin je? Schoolleiders ontlasten klinkt logisch, maar vraagt in de praktijk om keuzes over hoe informatie stroomt, wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe je als bestuur zicht houdt op kwaliteit zonder dat dat ten koste gaat van de schoolleider.

Besturen die goed in beeld hebben hoe hun scholen er voor staan — niet alleen op papier, maar doorlopend — zijn beter in staat om tijdig bij te sturen. Niet pas als de inspectie langskomt, maar als er nog ruimte is om te handelen.

Dat vraagt om een andere manier van kijken naar informatie en verantwoording. Minder als iets dat je produceert voor een externe partij, meer als iets dat je helpt om de goede gesprekken te voeren — met schoolleiders, met de inspectie, met jezelf. Hier ligt volgens ons een enorme kans voor Schoolmonitor.
Benieuwd hoe Schoolmonitor daarbij kan helpen? Plan een kennismaking.

Bron: Staat van het Onderwijs 2026, Inspectie van het Onderwijs